Sturen op innovatie: Actieonderzoek naar de toekomst van de jeugdbescherming

Sturen op innovatie - Actieonderzoek IPW – Toekomstscenario 2025

Dit rapport van Instituut voor Publieke Waarden (IPW) is geschreven op basis van onderzoek dat het de afgelopen anderhalf jaar (van juli 2023 tot december 2024) is uitgevoerd naar de toekomst van de jeugdbescherming.

Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het programma Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, het ministerie van Justitie en Veiligheid, het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.

Het actieonderzoek vond plaats in vijf gemeenten: Gouda, Nijkerk, Nijmegen, Tilburg en Zwolle. Samen met die gemeenten en partners uit de jeugdbeschermingsketen en onderwijs onderzochten we wat er nodig is om jeugdbescherming in de toekomst beter vorm te geven. Dat deden we met behulp van actieonderzoek. Daarmee bedoelen we dat we die toekomst voorleven om er vervolgens van te leren. We pakten 35 casussen op met de Doorbraakmethode en leerden daarvan over de toekomst van de jeugdzorg.

Conclusie

De casuïstiek binnen het actieonderzoek laat zien dat veel van de problematiek rondom jeugd niet alleen draait om jeugdzorg zelf, maar juist om de samenhang met andere levensdomeinen zoals wonen, inkomen, volwassenproblematiek en de aansluiting tussen onderwijs en zorg. In de praktijk zien we dat de verabsolutering van zorg of veiligheid andere waarden zoals het bieden van bestaanszekerheid of ontwikkelingsperspectief van kinderen kan onderdrukken of zelfs ontnemen.

Op casusniveau worden geregeld doorbraken gerealiseerd door het perspectief van de inwoner centraal te stellen. Denk aan het mogelijk maken van een begeleid wonen plek, het inzetten van informele steun via een pleeggezin, het bundelen van inzet van professionals die goed aansluiten bij het kind, of het ontschotten van onderwijs- en zorgbudgetten ten behoeve van ondersteuning in de klas. Deze doorbraken ontstaan doordat betrokken professionals met creatieve ideeën komen, en hierin worden gesteund door beleid en bestuur binnen dit actieonderzoek of de proeftuinen van de Toekomstscenario.

Maar deze individuele oplossingen worden zelden structureel geborgd of opgeschaald. Er wordt nog onvoldoende gestuurd op het collectiveren van deze inzichten: op straat-, school-, wijk, of gebiedsniveau. Terwijl de praktijk laat zien dat het wél kan: als het lukt in één gezin of één klas, waarom dan niet op grotere schaal?

Dit rapport bevat

•       Een exemplarische casus per gemeente

•       De onderzochte thema’s in de 5 gemeenten

•       De lessen die we hebben getrokken

•       Inzichten in de geformuleerde hypothesen